De Veerpoort in Schoonhoven

Schoonhoven is het beste met de auto te bereiken. Maar je moet dan wel over de beroemde provinciale dodenweg N210 een flinke reis maken. Naarmate je vanuit IJsselstein de stad Schoonhoven nadert, gaat de weg meer en meer golven op de bodem van het Utrechtse veenweidegebied. Het mag dan ook een klein wonder heten dat je niet zeeziek de buitenwijken van Schoonhoven weet te bereiken.

Zodra de provinciale weg de stad in gaat, merk je direct dat de fietsers in Schoonhoven het niet nauw nemen met de voorrangsregels. Dat kan wat worden straks als de stad lopend wordt verkend. Om de auto kwijt te raken parkeren we dit geval op P2 en die is vrijwel leeg. Het zou wel eens rustig kunnen zijn. In Schoonhoven is parkeren gratis en dat zien we graag. Daarmee stijgt de populariteit van de stad direct. Eerder zagen we dit al in Bunschoten.

P2 is buitendijks. Maar dat maakt in Schoonhoven niet uit. Daar is zelfs een begraafplaats buitendijks aangelegd. Kennelijk komt het Lekwater tegenwoordig niet meer zo hoog. Via de Lekdijk en een keermuur voor het water kan de binnenstad worden bereikt. Geen idee of de keermuur nog een functie heeft, want de verdedigingsgracht is daar ter plaatse gedempt. Aan de type huizen te zien die in de voormalige gracht staan, is dit kennelijk al in de jaren 50 gebeurd.

De Lek bij Schoonhoven

Bij het betreden van de binnenstad zijn er in eerste instantie redelijk moderne appartementen te zien, waardoor je jezelf kort waant in een beter gedeelte van Nieuwegein. Gelukkig blijft het beperkt tot dit gedeelte, want voor nieuwbouwarchitectuur kom je niet naar Schoonhoven.

Wanneer de Lek zichtbaar wordt, is direct duidelijk hoe rustgevend de stad aan de rivier ligt. De Lek heeft een hoog- en laagwaterritme dat varieert tussen de 0,10 NAP en 1,20 NAP. Uiteindelijk komt deze brede rustieke rivier uit in Rotterdam, waar ze deze rivier ineens de Nieuwe Maas noemen. Minder mooi is dat aan de overkant in Groot-Ammers lelijke industrie is neergezet, maar dit is iets waar de stad Schoonhoven niets aan kan doen.

Direct is een flinke veerpont zichtbaar, zoals net als elders over de Lek vaart. Vanaf hier is ook de Veerpoort zichtbaar, een indrukwekkende poort uit 1601. Deze is gebouwd in de keermuur die de stad tegen hoog water moest beschermen in tijden dat er nog geen stuwen stroomopwaarts lagen.

De kanon in Schoonhoven
Het kanon staat gericht op de Lek

De binnenstad van Schoonhoven

Via een leuk ophaalbruggetje uit 1990 (toch redelijk modern) kan de Voorhaven worden bereikt. Dit is een gracht waar geen boot in ligt. Deze gaat over in de Haven, eveneens een gracht zonder boot en daarna in de Oude Haven, waar eveneens geen boten liggen. Kennelijk legden de schepen vroeger midden in de stad aan en is tegenwoordig de gracht ingenomen door de horeca.

Hier en daar zijn drijvende terrassen en er zijn grappig bedoelde ballonachtige versieringen aangebracht. Deze Teletubbiekleurige ballen zie je verder op veel plaatsen in de stad terug en ontsieren het historische beeld. Want wanneer je een mooi geveltje ziet, moet je wel even de feestversiering van de plaatselijke VVV wegdenken.

De gracht in Schoonhoven
Het is onvoorstelbaar dat hier boten konden aanleggen

Schoonhoven is de zilverstad. Dat is het thema waarop de stad zich onderscheidt van andere Hollandse steden. Op diverse plaatsen zijn juweliers te zien en in het wegdek zijn een soort struikelstenen aangebracht, maar dan met vermeldingen welke juwelier of zilversmid in dat pand actief was. In sommige panden is er nog steeds een juwelier te vinden in andere panden ziet een boetiekje.

Koperslagers en zilversmeden zijn niet altijd actief geweest in Schoonhoven. Dat is pas sinds de 18e eeuw. In de periode daarvoor was het vooral de touwindustrie die hier plaatsvond, net zoals in het nabij gelegen Oudewater het geval was. Wie alles wil weten van zilversmeden kan natuurlijk terecht in het zilvermuseum.

Eerbetoon aan een zilvermeester in Schoonhoven
Eerbetoon aan een zilvermeester

Koperslagers en zilversmeden zijn niet altijd actief geweest in Schoonhoven. Dat is pas sinds de 18e eeuw. In de periode daarvoor was het vooral de touwindustrie die hier plaatsvond, net zoals in het nabij gelegen Oudewater het geval was. Wie alles wil weten van zilversmeden kan natuurlijk terecht in het zilvermuseum.

Wie door de stad wandelt met een historisch oog ziet al snel de mooie oude geveltjes en gebouwen. De oudste zijn uit eerste helft van de vijftiende eeuw. Maar dat pand moet al permanent worden gestut door H-balken, om te voorkomen dat het uit elkaar valt. Jaartallen kunnen verwarrend zijn. Zo draagt het mooie gebouwtje van de Waag op de Dam het jaartal 1758 en 1617 in zich. Geen van beiden zijn de juiste want volgens de website van het restaurant dat er in is gevestigd, dateert het gebouw uit 1519.

Hier en daar zijn mooie pandjes te zien of restanten van een middeleeuwse muur. Indrukwekkend hoogtepunt is het raadhuis en de bijhorende toren dat al in de vijftiende eeuw op deze plek stond, maar nogal van vorm is veranderd. Hier speelt ook een carillon zoals hoort in een Hollandse stad. 

Eveneens een opvallend gebouw met stevige muren is de Bartholomeüskerk uit de veertiende eeuw. Volgens een bord bij het stadhuis lag het hoogtepunt van Schoonhoven in deze eeuw en daar hoort natuurlijk ook dit indrukwekkend kerkgebouw bij. De toren op de kerk lijkt ondertussen wel wat scheef te staan. De ingang van het gebouw is aan de Koestraat en niet aan het centraal gelegen Dam. Reden is dat kerken met het koor naar het oosten werden gebouwd, dus in dit geval stedenbouwkundig achterstevoren is neergezet.

Weinig verkeer in de stad

Wat fijn is aan Schoonhoven is dat er weinig autoverkeer en weinig fietsverkeer door de binnenstad beweegt. Op de een of andere manier weet de stad te voorkomen dat dit gebied wordt overspoeld door de typische Hollandse fietsers die wandelaars het leven zuur kunnen maken, zoals we kennen uit Utrecht. Wel passeert er een enkele brommer waarna de straat in de stank zit of een motorrijder die moet laten horen dat zijn uitlaat echt wel kan ploffen en knallen. Veel bezoekers zijn verder op leeftijd, zodat het er rustig aan toe gaat.

Een winkelstraat in Schoonhoven
Paaltjes en borden moeten het veilig maken voor de bezoeker

Van de vesting Schoonhoven is niet veel over. Een flink deel is gedempt, maar in het noordoosten is deze nog zichtbaar. Daar is dan een mooi park gemaakt, dat creatief is ontworpen met een voetgangersbrug die een voetpad kruist. In een park is ook een stuk grasveld vervangen door kunstgras met natuurlijk de bekende Schoonhovense bollen erop.

Deze bollen, maar dan in het klein zie je overal in het straatbeeld op paaltjes en andere plekken waar men de mogelijkheid vond ze aan te brengen. De bollen glimmen dusdanig, dat de bezoeker zichzelf in lachspiegeleffect behoorlijk opgeblazen ziet afgebeeld. Het herinnert eraan dat dit de stad is waar met zilver wordt gewerkt. In het park zien we een muziektent in het water staan, zodat er in elk geval afstand is met het publiek. Rustig is het hier niet. De gemeentelijke grasmaaier is nadrukkelijk aanwezig.

Het is woensdagochtend en markt in Schoonhoven. Dus is het wel eens interessant om te kijken hoe een markt eruit ziet. Een werkend mens heeft immers geen tijd om naar de markt te gaan, dus dit doe je in je vakantie. Maar de markt in Schoonhoven bestaat uit zes kramen, die over grote afstand staan. Dat is snel bekeken.

Een wandeling door Schoonhoven is na een paar uur achter de rug. Ongetwijfeld heb je dan een en ander gemist zoals de watertoren, maar wie nog zin heeft in een stukje wandelen kan altijd een bezoekje brengen aan de vestingstad Nieuwpoort aan de overkant van de Lek.